Beschouwingen rond leiderschap

Ik heb deze blogpost overgezet naar mijn nieuwe blog

http://www.hanoulle.be/2007/05/beschouwingen-rond-leiderschap/

y

PairCoaching:

Sommige problemen zijn zo bekend dat ze bijna niet meer opvallen, en dat men telkens weer opnieuw naar dezelfde oplossingsmethodes grijpt om ze op te lossen. En dan zie je soms dat andere culturen naar totaal andere oplossingsmethodes grijpen voor hetzelfde probleem. En ook daar lijkt het dan evident dat alleen hun oplossingsmethode goed is. Soms is het zelfs nog niet eens een andere cultuur, maar een ander gebied van dezelfde cultuur waar voor hetzelfde probleem heel andere oplossingmethodes nagestreefd worden. Iets dergelijks speelt zich af rond het leidersschaps”probleem”. Iedereen weet dat de meeste leiders tekortschieten in hun taak. En heel dikwijls wijt men het probleem aan de persoonlijkheid van de leider. Veel van wat er aan leiders verweten wordt zou je kunnen samenvatten als een tekort aan “innerlijke kracht”, ook al is dat dan soms wel gecamoufleerd door autoritair gedrag. Het gebeurt dat een bepaalde leidersfunctie zo’n zware eisen stelt aan de “innerlijke kracht” van de leider, dat er gewoon niemand aan voldoet. Toch wordt er in zo’n geval bijna nooit aan gedacht twee leiders samen aan te stellen voor deze functie. Soms wordt er wel aan gedacht twee leidersfuncties te creëren, maar elk met een compleet verschillende bevoegdheid. Het echt samen leiding geven komt uiterst zelden voor. Alsof het evident is dat leiders niet kunnen samenwerken, terwijl het evident is dat ondergeschikten dat wel (moeten) kunnen.

Op een ander gebied ligt dat heel anders, namelijk op het gebied van het opvoeden van kinderen. De gewoonte dat er vroeger meestal een papa en een mama was om leiding te geven aan de kinderen, bracht toen er meer en meer scheidingen kwamen de vraag geregeld naar voor: “Is dat eigenlijk wel doenbaar, alleen kinderen opvoeden?”. Die vraag was wel gemengd met de vraag “Moet er niet een man en een vrouw zijn om de kinderen op te voeden?”, maar ze bestond toch ook op zichzelf: “Is één persoon voldoende voor deze zware (leidersschaps)taak. En je hoort inderdaad ook van veel alleenstaande ouders zeggen dat zij dat eigenlijk een te zware taak vinden.

Twee verschillende gebieden (enerzijds de relatie tussen leider en werknemers, anderzijds de relatie tussen ouder(s) en kinderen), twee verschillende ideaaloplossingen die telkens naar voor geschoven worden. Er is intussen al voldoende aangetoond dat het meestal wel mogelijk, maar zwaar is en geen ideale oplossing om kinderen alleen op te voeden. Op het andere gebied, dat van de leidersschapsfunctie in de onderneming, is er nog maar weinig of niet geëxperimenteerd met het “pair coaching”, het leidersschap met twee leiders die allebei dezelfde bevoegdheid hebben. Toch zijn er ongetwijfeld veel situaties waarbij pair coaching aangewezen is.

Wat zijn de voordelen van pair coaching? Het oudersschapsmodel kan dienen om al oog te hebben voor een aantal voordelen.

  • Alleenstaande ouders klagen er bvb. over dat het zo moeilijk is om bijna tezelfdertijd te straffen en te zalven. Als er twee ouders zijn, kunnen die (liefst wisselend) die twee tegenstrijdige taken op zich nemen. Als we het algenemer nemen dan straffen en zalven, dan zijn er twee nogal tegenstrijdige gebieden waarin ouders moeten leiding geven. Het ene gebied is dat van het geborgenheid geven, het luisteren, het knuffelen (letterlijk of met woorden), het begrip tonen voor de zwakke kantjes en de gevoelens van het kind. Het andere gebied is het kind aanzetten tot meer prestaties, het wijzen op zijn plichten, het kind wijzen op zijn kleine kantjes en het ertoe aanzetten zijn mindere kantjes te verbeteren. Met twee wisselend deze twee taakgebieden opnemen is ongetwijfeld gemakkelijker dan alleen. Leidersschap in ondernemingen heeft ongetwijfeld evenzeer met deze twee gebieden te maken. Het eerste gebied kan daar dan eerder benoemd worden als motiveren, belonen, luisteren, begrip hebben voor de gevoelens van de werknemer. Het tweede gebied is daar dan eerder het eisen dat afspraken gerespecteerd worden, het straffen, het bevorderen van (gezonde) concurrentie tussen de werknemers. Zelden zien we een leider die deze twee taakgebieden voldoende op zich neemt en soepel combineert. Juist zoals bij oudersschap zien we hier ook al een valkuil voor pair coaching: de twee leiders moeten ervoor waken dat ze voldoende afwisselen en dat het niet zo wordt dat de ene voortdurend het ene taakgebied opneemt en de andere het andere taakgebied. Toch zou zelfs dat nog beter zijn dan dat één van de gebieden niet opgenomen wordt, wat nu heel dikwijls het geval is.
  • Een andere moeilijkheid waar alleenstaande ouders en alleenstaande leiders mee kampen is de eenzaamheid van de leider. Je ziet het veel gebeuren: alleenstaande ouders die van hun kinderen teveel steun vragen, zelf het vriend(innet)je willen worden van hun kinderen. En alleenstaande leiders die aanpappen met één of meer ondergeschikten, hen dingen doorvertellen die ze zouden moeten verzwijgen, enz. Ouders die met twee het ouderschap opnemen of pair coaches hebben dat probleem minder: ze kunnen bij elkaar terecht. Ze kunnen elkaar er trouwens ook op wijzen als één van beide dat toch zou doen.
  • Twee verschillende ouders die samen opvoeden vertrekken van een soms erg verschillende stijl. Dat verschillend zijn geeft wel moeilijkheden, maar kan zeer bevruchtend zijn. Het is één van de beste remedies ook tegen verstarring: het steeds vaster geraken in hetzelfde patroon. De partner met zijn andere stijl blijft een voortdurende uitdaging. Bij pair coaching zie je hetzelfde gebeuren: de verschillen maken dat de partnercoach heel dikwijls met oplossingen afkomt die buiten het zicht ligt van de andere.
  • Het spreken met de co-ouder over de opvoeding van de kinderen is wat alleenstaande ouders het meeste missen. Door het spreken met de andere die geïnteresseerd blijft luisteren wordt alles veel helderder, krijgen de gevoelens een plaats en moet er dikwijls al geen oplossing meer komen. Hetzelfde speelt zich af bij pair coaches.

Sommige werksituaties gelijken heel sterk op de opvoedingssituatie, sommige wijken er ook sterk van af. Dat betekent soms dat bovenstaande voordelen niet of minder gelden, maar heel dikwijls gelden die des te sterker. Het feit bvb. dat een werkleider veel grotere groepen te leiden heeft dan een doorsneegezin, maakt bovenstaande voordelen van pair coaching sterker. Een ander punt dat in het voordeel van pair coaching speelt is dat de alleenstaande leider zichzelf moet bewijzen, meestal zowel naar zijn ondergeschikten toe als naar zijn meerderen toe. Die druk vraagt nog meer innerlijke kracht (alleenstaande ouders hebben dat probleem niet altijd, maar als ze het wel hebben zoals in vechtscheidingen waarin het oudersschap in vraag gesteld wordt, maken ze dikwijls veel grove fouten tot die druk wegvalt) en die druk zorgt dikwijls tot veel fouten totdat de leider “zich niet meer moet bewijzen”. Met twee die druk opvangen is veel gemakkelijker.

In werksituaties speelt ook heel dikwijls het voordeel, zoals bij pair programming, dat twee mensen meer zien dan één. Terwijl de ene leider praat op een vergadering, kan de andere de reacties van de mensen in het oog houden. En dus op tijd zien als het misloopt. De co-leider ziet ook wanneer de sprekende leider zenuwachtig wordt, iets niet goed verwoordt, onduidelijk is, op een vraag van een deelnemer niet echt antwoordt, enz.

Wat zijn nu de nadelen van pair coaching?

· Je hebt natuurlijk twee leiders, en moet er dus ook twee betalen.

· Als de pair coaches niet veel leidinggevende taken hebben, kunnen ze met de groep meewerken (zoals alleenstaande hoofdverpleegkudigen dat nu ook doen), maar dan riskeert hun leidingevende positie te verwateren.

· Eén van de voordelen van pair coaching is ook een nadeel: de gedeelde verantwoordelijkheid. Het is een voordeel dat de twee leiders minder die druk voelen, maar de buitenwereld heeft liever één schuldige als het slecht gaat.

· De twee leiders moeten goed kunnen samenwerken, wat sommige leiders absoluut niet kunnen. Het is op dat gebied een beetje als met pair programming: sommige mensen kun je nu eenmaal niet in bepaalde structuren inpassen, en als ze belangrijk zijn voor de organisatie pas je de organisatie dan maar (in beperkte mate) aan hen aan.

· De cultuur bestaat voor het ogenblik absoluut niet voor pair coaching. De weerstand daar tegenover is ongetwijfeld massaal veel groter dan tegen pair programming, en dat is al niet mis. Onze bedrijfswereld staat trouwens heel gemengd tegenover leidersschap. Enerzijds wordt daar zeer weinig aandacht aan besteed, tenzij dan aan het managementsaspect, anderzijds worden voor de hoogste leidersposities gigantische wedden uitbetaald. In de mate dat leidersschap in onze bedrijfswereld en in onze cultuur in het algemeen een plaats heeft, komt het beeld ervan sterk overeen met de autoritaire, mannelijke en alleenstaande held die een rots blijft in de woeligste zee. Pair coaching, dat meer wijst naar het beeld van diep menselijke, rechtvaardige en soms strenge, ouders, die durven toegeven dat ze elkaar nodig hebben, strookt helemaal niet met het archetype van de stoere held.

I am Yves Hanoulle, your virtual Project coach and you can reach me at blog at my last name.be